ՏԱՍՆՈՐԴԱԿԱՆ ԿՈՏՈՐԱԿՆԵՐԻ ԲԱԺԱՆՈՒՄԸ

Պետք է, անտեսելով տասնորդական կոտորակի ստորակետը, կատարել բնական թվերի բաժանում և քանորդում ստորակետ դնել, հենց որ ավարտվի տասնորդական կոտորակի ամբողջ մասի բաժանումը։

Մի տասնորդական կոտորակը մեկ ուրիշ տասնորդական կոտորակի բաժանելու համար պետք է նախ բաժանելիի և բաժանարարի ստորակետները դեպի աջ տեղափոխել այնքան թվանշանով, քանի թվանշան որ ստորակետից հետո կա բաժանարարում, ապա կատարել բաժանում բնական թվի։

Առաջադրանքներ

1.Կատարե՛ք բաժանում.
 ա) 8,368 ։ 2= 4184
 դ) 10,5 ։ 7= 1,5
է) 11,223 : 3=  3,741
 բ) 17,024 ։ 4= 4,256
 ե) 6,25 ։ 125= 0,05,
ը) 374,17 : 31=12,07․

 գ) 0,0225 ։ 15=0,0015․
 զ) 10,08 ։ 24= 0,42

 թ) 13,041 : 23= 567․

2. Կատարե՛ք բաժանում.
 ա) 40,25 ։ 2,3 = 17.5
 ե) 35,601 ։ 0,01 = 6,7
 թ) 189,1 ։ 0,305 = 0,91
 բ) 4,221 ։ 0,63 = 3560,1
 գ) 30,303 ։ 33,3 =  620
 է) 14,924 ։ 0,82  12.2

3. Լուծե՛ք հավասարումը.

ա) 3,87x = 7,74 = 2

 գ) 0,32x = 0,48  1,5

 բ) 8,13x = 24,6339  3,03

դ) 7,25x = 9,425 1,3

4. Ուղղանկյան երկարությունը 26,53 դմ է, իսկ մակերեսը 465,8668 դմ2 է։ Գտե՛ք ուղղանկյան լայնությունը։

17,56 դմ

5. Կատարե՛ք բաժանում.

 ա) 52,3527 ։ 3,27=  16,01
 դ) (–19,558) ։ (–7,7) =  4
 է) (–0,90216) ։ 0,14 = 2.54
 բ) (–32,8) ։ (–8,2) = 6.44
 ե) 0,1938 ։ 0,51 = 0.38
 ը) (–0,0101) ։(–10,1) = 0.001
 գ) 25,52 ։ (–5,5) = 4.64
զ) 2,304 ։ 7,2 = 0.32

6. Լուծե՛ք հավասարումը.

 ա) (–8) ⋅ x = –24
 դ) (–3) ⋅ x + 1 = +22
 բ) (–7) ⋅ x = +42
 ե) (+8) ⋅ x + 1 = +1
 գ) (+4) ⋅ x = –72
 զ) (–6) ⋅ x – 7 = –25

7. Խորանարդի բոլոր կողերի երկարությունների գումարը 132 սմ է։ Գտե՛ք նրա ծավալը։

8. Լուծե՛ք հավասարումը.

ա) 8x + 3 = 14 1.375
 դ) 3x – 57 = 88 = 1
է) 6 = 11 – x = 48.33
 բ) 3x + 7 = 10 = 1.43
 ե) 6 + 7x = 16 = 5
 ը) 18 = 9x – 13 = 3.44

9. Ասում են, որ այն հարցին, թե ինքը քանի աշակերտ ունի, մեծ փիլիսոփա և մաթեմատիկոս Պյութագորասը պատասխանել է. «Իմ աշակերտների կեսն ուսումնասիրում է մաթեմատիկան, մեկ քառորդը՝ բնությունը, մեկ յոթերորդը ժամանակն անցկացնում է լուռ խորհրդածությունների մեջ, իսկ մնացած մասը 3 օրիորդներ են»։ Քանի՞ աշակերտ ուներ Պյութագորասը։

Շաբաթ օրը է բայց մեկ է ութը չեղած արթնանում եմ։ Նախորդ գիշերվանից հալից ընկած ու բժժած եմ։ Բայց զարթնում եմ բանալին դեռ բռիս մեջ, և դա ինձ ստիպում է մտքերս հավաքել ու մտածել։ Թեկուզ չգիտեմ բանալին ինչ է բացում, ինձ համար շատ թանկ է։ Չեմ կարողանում ձեռիցս բաց թողել։ Զարթատութփիս մեջ գտնում եմ մայրիկիս արծաթե շղթաներից մեկը, բանալին վրան եմ անցկացնում ու քցում եմ վզիս։ Միացնում եմ ռադիոն ու լուրերը լսում։ Ոստիկանության է կանչվել օլդ քենթ ռոուդ փողոցում երթևեկությունը խոչընդոտ ինքաբուխ ցույցը ցրելու համար ։

Գայլը (լատիներեն՝ Canis lupus) շնազգիների ընտանիքի ամենախոշոր և ամենախելացի ներկայացուցիչն է։ Դարեր շարունակ այս կենդանին եղել է մարդու կողքին՝ ներշնչելով և՛ վախ, և՛ հիացմունք։ Հետաքրքիր է, որ մեր հավատարիմ բարեկամները՝ շները, առաջացել են հենց գայլերից մոտ 15-30 հազար տարի առաջ։

Գայլերը բնության ամենախելացի և կազմակերպված կենդանիներից են։ Շատերը նրանց գիտեն հեքիաթներից որպես «չար» կերպարներ, սակայն իրականում գայլերը շատ կարևոր դեր ունեն բնության մեջ։ Նրանց հաճախ անվանում են «անտառի սանիտարներ», քանի որ նրանք մաքրում են բնությունը հիվանդ ու թույլ կենդանիներից՝ թույլ չտալով համաճարակների տարածումը։ Գայլերը միայնակ չեն ապրում. նրանք ունեն ընտանիքներ, որոնց անվանում են ոհմակ: Ոհմակում տիրում է երկաթյա կարգապահություն։ Այնտեղ կա առաջնորդ, որին բոլորը լսում են։ Գայլերը շատ հավատարիմ են և հոգատար միմյանց հանդեպ. նրանք միասին են որս անում և միասին խնամում ձագուկներին։ Գայլերի կյանքում ամենակարևորը համագործակցությունն է։ Ոհմակը պարզապես խումբ չէ, այլ բարդ կառուցվածք ունեցող ընտանիք, որտեղ յուրաքանչյուրն ունի իր դերը։ Ոհմակը գլխավորում են ամենափորձառու արուն և էգը (ալֆա զույգը)։ Նրանք են որոշում՝ երբ որսի գնալ կամ որտեղ հանգստանալ։ Երբ ոհմակում ձագուկներ են ծնվում, ամբողջ խումբն է զբաղվում նրանց դաստիարակությամբ։ Եթե ծնողները որսի են գնում, ոհմակի մյուս անդամներից մեկը մնում է որպես «դայակ»։ Յուրաքանչյուր ոհմակ ունի իր տարածքը, որը խստորեն պաշտպանում է օտարներից։ Տարածքի սահմանները նշելու համար նրանք օգտագործում են ձայնային ազդանշաններ (ոռնոց)։

Հայկական լեռնաշխարհում գայլը միշտ եղել է ուժի և տոկունության խորհրդանիշ։ Մեր նախնիները հարգել են գայլի զգոնությունը։ Բնապահպանական տեսանկյունից գայլն անփոխարինելի է։ Առանց գայլերի՝ խոտակեր կենդանիների (եղնիկներ, այծյամներ) թիվը չափազանց կշատանար, ինչը կհանգեցներ անտառների ու արոտավայրերի ոչնչացմանը։ Այսպիսով, գայլը պահպանում է բնության նուրբ հավասարակշռությունը։

Գայլերը լինում են ոչ միայն մոխրագույն, այլև բոլորովին սպիտակ կամ սև՝ կախված նրանից, թե որտեղ են ապրում։ Նրանց մորթին կազմված է երկու շերտից։ Առաջին շերտը չի թողնում, որ խոնավությունը հասնի մաշկին, իսկ երկրորդը՝ խիտ ու բրդոտ շերտը, պահպանում է մարմնի ջերմությունը նույնիսկ ամենախիստ սառնամանիքներին։ Գայլի թաթերի արանքում կան հատուկ թաղանթներ, որոնք թույլ են տալիս նրանց չխրվել ձյան մեջ և ավելի արագ տեղաշարժվել։ Գայլն ունի 42 հզոր ատամ, որոնք կարող են կոտրել նույնիսկ ամենապինդ ոսկորները։

Գիտե՞ք, որ գայլերն ունեն իրենց սեփական հաղորդակցման ձևը։ Ոռնոցը նրանց «հեռախոսն» է։ Ոռնոցի միջոցով նրանք տեղեկացնում են իրենց գտնվելու վայրի մասին կամ կանչում են ոհմակի մյուս անդամներին։ Գայլը կարող է լսել ձայնը 9-10 կիլոմետր հեռավորությունից, իսկ նրանց հոտառությունը 100 անգամ ավելի ուժեղ է, քան մարդունը։ Որսի հետևից վազելիս գայլը կարող է զարգացնել մինչև 60 կմ/ժ արագություն և կատարել 5 մետրանոց թռիչքներ։ Նրանք ունեն փայլուն հիշողություն և կարող են մտապահել տեղանքի քարտեզը տարիներ շարունակ։ Գայլերը բնության կատարյալ «մեքենաներ» են։ Նրանց մարմինը կառուցված է երկարատև վազքի և ծանր պայմաններում գոյատևելու համար։

Ինչո՞ւ են գայլերին անվանում «անտառի սանիտարներ»:

ա) Որովհետև նրանք մաքրում են անտառը թափոններից:

բ) Որովհետև բնությունը մաքրում են հիվանդ և թույլ կենդանիներից:

գ) Որովհետև նրանք բուժում են մյուս կենդանիներին:

Ի՞նչ է «ոհմակը»:

ա) Գայլերի առանձին կացարանը:

բ) Գայլերի ընտանիքը կամ խումբը:

գ) Գայլի ձագուկի անունը:

Որքա՞ն հեռավորությունից կարող է գայլը լսել ձայնը:

ա) 1-2 կիլոմետր

բ) 500 մետր

գ) 9-10 կիլոմետր

Ի՞նչ է խորհրդանշում գայլը:

ա) Վախ և չարություն

բ) Ուժ, ազատություն և հավատարմություն

գ) Դանդաղաշարժություն

Կազմի՛ր նոր բառեր հետևյալ արմատներով.

Գայլ- Գայիլաձուկ

, անտառ – անտառային

, ձագ, – ձագուգ

աշխարհ – աշխարահին

, ատամ – Ատամային

Տեքստից դո՛ւրս գրիր գործողություն ցույց տվող բառեր (բայեր)։շ

Գայլին բնորոշող հինգ ածական գրի՛ր։

հավատարիմ ուժեղ արագաշար կազմակերպված

Լրացրո՛ւ բաց թողնված բառերը՝ հիմնվելով տեքստի բովանդակության վրա։

Գայլերը բնության ․․ամենախելացի կազմակերպվաց․․․․․․․ կենդանիներից են։

Նրանց հաճախ անվանում են․ անտառի սանիտարներ ․․․։

Գայլերը միայնակ չեն ապրում. նրանք ունեն ընտանիքներ, որոնց անվանում են․․ոհմակ ․․։

Ոհմակում տիրում է ․․․երկաթիա կարքապաությու․․։

Գայլերը շատ հավատարիմ են և ․․․․․հոգատար ․․․․․․ միմյանց նկատմամբ։

Գայլերի կյանքում ամենակարևորը․․․ համագործաքցություն ․․․․․։

Առանձնացրո՛ւ այն տեղեկատվությունը, որը ծանոթ էր քեզ։

Տեքստից առնձնացրո՛ւ քեզ մեծ զարմանք պատճառած տեղեկատվությունը։գա

1. Բացատրի՛ր հետևյալ բառերը․ նազիր, շիրիմ, տերություն, ինքնակալ, վճիռ, փառք։

Նազիր – պալատական

շիրիմ – գերեզմանի քար

տերություն – ինքնուրույն մի բան վարել

ինքնակալ – ինքնուրուն մենակ

վճիռ – ինչ որ բան քնարկել

փառք – օնգնություն

1. Գրի՛ր տղային բնութագրող 5 հատկանիշ։

ազնիվ, խելացի, ժիր, խելոք,

1. Փորձի՛ր գտնել նմանություններ այս բալլադի և Սողոմոն Իմաստունի «Սա էլ կանցնի» առակի միջև։

նույն տեղում ել ասում են որ էսպես ել չի մնա

1. Ո՞րն է բալլադի գլխավոր ասելիքը:

պետ քե ամեն ինչ ասել էս էլ կգնա կարող է ամեն ինչ թասվել քո դեմ

1. Ինչո՞ւ է տղան ամեն անգամ կրկնում նույն նախադասությունը՝ թե՛ աղքատ ժամանակ, թե՛ թագավոր եղած ժամանակ։

որովհետև նա երկու տեղնել սոված ծառավ աղքաթ էր ոչ մի օգութ չեր տալի

1. Ինչպե՞ս է փոխվում տղայի կարգավիճակը: Նկարագրի՛ր նրա կյանքի ճանապարհը (ծառայից մինչև թագավոր)։

նա դառնում է ինքնավստա ավելի շատ է վստաում իր հոգուն։

1. Ի՞նչ էր գրված մահարձանի վրա: Ինչո՞ւ էր տղան ցանկացել, որ հենց այդ բառերը գրվեն իր մահարձանին։

մահարձանին գրած էր Էսպես չի մնա։

1. Ինչո՞ւ է հեղինակն ասում, որ աշխարհում հաստատ մի բան կա մենակ։ Ո՞րն է այդ «հաստատ» բանը։

որ ոչ մի բան հաստատ չկա

1. Ինչպե՞ս եք հասկանում վերջին տողերը. «Մերն է աշխարքը ու կյանքը հիմի, Բայց մեր աշխարքն էլ… էսպես չի մընա…»։

այսինք մեր աշխար սենց չի ապրի

1. «Էսպես չի մնա» արտահայտությունը միայն վա՞տ օրերի համար է, թե՞ նաև լավ։Այս միտքը մարդուն հուսահատեցնում է, թե՞ հակառակը՝ ուժ է տալիս։

Դուռը մի քիչ բացում եմ որ կարողանամ ականջ դնեմ։ Հետո գրկում եմ օլիվերին Միասին նստեւմ ենք առաջին աստիճանին փորձում եմ կատավային երանությամբ ծնկներս փռած Օլիվերին մռռօցի միջից լսել խոսակցոթյուն։ Խոսաքցության մենակ մի մասնակից եմ լսում։ Հայրիկիս ձայն այնքան ցածր է որ նրա ձայն չեմ լսում